Có một học viên từng kể với chúng tôi rằng mỗi tối bạn ấy ngồi vào bàn học từ bảy giờ đến gần nửa đêm. Thế nhưng khi được hỏi lại bài đã học tuần trước, bạn gần như không nhớ gì. Chuyện này khá quen thuộc với học sinh, sinh viên và cả người đi làm đang ôn thi hay tự học một kỹ năng mới. Bỏ ra nhiều thời gian mà kết quả không tương xứng thì ai cũng dễ nản. Bạn không hề lười, chỉ là cách học chưa đúng.
Vậy vì sao học nhiều giờ mỗi ngày vẫn khó nhớ bài lâu? Theo kinh nghiệm hỗ trợ học viên của đội ngũ chúng tôi, nguyên nhân thường nằm ở cách học chứ không phải ở số giờ. Bạn không cần học thêm, mà cần học đúng hơn. Hãy cùng phân tích từng khía cạnh để bạn hiểu rõ vấn đề nằm ở đâu.
Ngộ nhận phổ biến về thời gian học
Nhiều người mặc định rằng càng ngồi lâu thì càng nắm vững kiến thức. Cảm giác đã học cả buổi mang lại sự yên tâm, nhưng nó không đồng nghĩa với việc bạn đã hiểu và ghi nhớ. Đôi khi chỉ là đôi mắt đang lướt qua trang sách trong khi đầu óc đã đi nơi khác.
Khả năng tập trung của não bộ có giới hạn rõ ràng. Sau một khoảng thời gian tập trung cao độ, hiệu suất tiếp thu giảm dần, dù bạn vẫn ngồi trước sách vở. Lúc này, việc tiếp tục học chủ yếu tạo cảm giác đã học nhiều, còn kiến thức mới thực sự đi vào trí nhớ thì rất ít. Chúng tôi thường khuyên học viên nhận ra thời điểm này và cho bản thân nghỉ ngắn, thay vì cố gắng thêm một tiếng nữa.
Một điểm khác cần lưu ý là việc học dồn sát giờ ngủ. Nhiều bạn chọn ôn bài đến khuya để “chắc ăn”, nhưng não không có khoảng lặng để xử lý thông tin. Hệ quả là sáng hôm sau, phần lớn nội dung đã mờ đi. Đây là lỗi chúng tôi gặp khá thường xuyên khi làm việc với các bạn đang chuẩn bị kỳ thi.
Não cần thời gian nghỉ để củng cố trí nhớ
Đây là nguyên lý sinh học mà không ít người bỏ qua khi lập kế hoạch ôn tập. Thông tin đi từ trí nhớ ngắn hạn sang trí nhớ dài hạn cần thời gian để não bộ xử lý và củng cố. Bạn có thể hình dung tương tự cơ bắp: sau khi tập luyện, cơ cần thời gian phục hồi mới khỏe lên. Trí nhớ cũng vận hành theo cách đó.
Vì vậy, học liên tục không nghỉ, hoặc học dồn ngay trước khi ngủ mà không có khoảng nghỉ đệm, thường khiến kiến thức khó được giữ lại lâu dài. Bạn có thể tự kiểm chứng: một đoạn kiến thức học vào buổi chiều, để qua một đêm rồi ôn lại vào sáng hôm sau, thường dễ nhớ hơn nhiều so với việc nhồi nhét cả buổi tối.
Nguyên lý ghi nhớ hiệu quả
Sau khi hiểu vì sao học dồn kém hiệu quả, bạn có thể áp dụng hai nguyên lý dưới đây. Chúng không phức tạp, nhưng cần sự đều đặn để phát huy tác dụng.
Học ngắt quãng và ôn tập chủ động
Thay vì học một mạch vài tiếng, hãy chia thời gian thành nhiều phiên ngắn, mỗi phiên khoảng 25 đến 45 phút, xen kẽ những khoảng nghỉ. Giữa các phiên, não có thời gian tiêu hóa thông tin vừa tiếp nhận. Bạn sẽ thấy đầu óc minh mẫn hơn ở phiên thứ hai và thứ ba so với việc cố kéo dài một phiên duy nhất.
Ôn tập chủ động nghĩa là sau một khoảng thời gian, bạn chủ động nhắc lại nội dung đã học thay vì đọc lại một lần rồi thôi. Ví dụ, sau hai ngày học xong một chương sinh học, hãy thử tự viết ra các ý chính trên giấy, rồi mới mở tài liệu đối chiếu. Cách này củng cố trí nhớ tốt hơn hẳn việc đọc đi đọc lại một cách thụ động. Phần nào bạn quên chính là phần cần ôn thêm.
Kỹ thuật gợi nhớ thay vì đọc lại thụ động
Đây là phương pháp mang lại hiệu quả rõ rệt khi học viên áp dụng đúng cách. Trước khi mở tài liệu, hãy cố gắng tự nhớ lại kiến thức trong đầu. Lúc đầu có thể lúng túng, nhưng việc buộc não truy xuất thông tin chủ động sẽ tạo dấu ấn trí nhớ sâu hơn nhiều so với tiếp nhận bị động.
Bạn có thể kết hợp với việc tự đặt câu hỏi. Khi học về một khái niệm kinh tế, hãy tự hỏi khái niệm này khác gì khái niệm kia, hoặc nó áp dụng vào tình huống nào. Những câu hỏi như vậy buộc bạn hiểu bản chất, thay vì chỉ thuộc lòng câu chữ.
Để dễ hình dung, bạn có thể đối chiếu ba cách học phổ biến. Học liên tục nhiều giờ không nghỉ thường khiến hiệu suất giảm dần và dễ quên sau thời gian ngắn. Học ngắt quãng có khoảng nghỉ giúp não có thời gian củng cố, ghi nhớ bền vững hơn. Còn tự gợi nhớ chủ động tạo dấu ấn trí nhớ mạnh, khó quên hơn hẳn so với đọc thụ động.
Áp dụng vào lịch học thực tế
Biết nguyên lý là một chuyện, biến nó thành thói quen lại là chuyện khác. Chúng tôi thường khuyên bắt đầu bằng một lịch học cố định thay vì học ngẫu hứng khi nào có thời gian. Mỗi buổi chia thành vài phiên ngắn, có khoảng nghỉ rõ ràng, và nên giữ đúng giờ đã định để não quen dần với nhịp học ấy.
Sau đó, hãy đặt lịch ôn lại kiến thức cũ theo chu kỳ tăng dần, ví dụ sau một ngày, sau ba ngày rồi sau một tuần. Sự đều đặn này giúp kiến thức được lưu giữ lâu dài mà không cần học dồn quá sức. Một học viên của chúng tôi từng chia lịch ôn chứng chỉ ngoại ngữ theo các mốc như vậy và chia sẻ rằng cô ấy không còn phải thức khuya trước ngày thi.
Việc học hiệu quả cũng gắn với kỹ năng học tập và kỹ năng mềm nói chung. Nếu bạn muốn rèn luyện thêm các kỹ năng nền tảng, có thể tham khảo kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên và người đi làm, vì quản lý thời gian và tự điều chỉnh bản thân ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.
Với những bạn đang chuẩn bị kỳ thi hoặc chứng chỉ quan trọng, quỹ thời gian thường rất hạn hẹp, nên việc sắp xếp ôn luyện càng cần khoa học. Bạn có thể đọc hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, chứng chỉ và kỳ thi đầy đủ để nắm các mốc thời gian cần lưu ý trước khi lên kế hoạch.
Ngoài ra, lĩnh vực giáo dục thay đổi khá nhanh, nhiều công cụ và phương pháp học mới xuất hiện mỗi năm. Theo dõi xu hướng giáo dục và đào tạo mới nhất sẽ giúp bạn không bỏ lỡ những phương pháp hữu ích đang được cộng đồng học tập ứng dụng rộng rãi.
Nếu bạn vẫn đang phân vân về lộ trình học tập lâu dài, có thể xem thêm top 7 lưu ý về hướng nghiệp và chọn ngành để không chọn sai để có thêm góc nhìn trước khi quyết định.
Kết luận
Học thông minh quan trọng hơn học nhiều giờ, bởi kết quả cuối cùng phụ thuộc vào chất lượng tiếp thu chứ không phải số giờ ngồi trước bàn học. Khi hiểu cách trí nhớ hoạt động và áp dụng đúng phương pháp học ngắt quãng, ôn tập chủ động, bất kỳ ai cũng có thể cải thiện đáng kể khả năng ghi nhớ mà không hy sinh quá nhiều thời gian nghỉ ngơi.
Chúng tôi hy vọng những gợi ý trong bài giúp bạn điều chỉnh cách học ngay từ hôm nay, dù chỉ là thử một phiên ngắn có khoảng nghỉ và một lần tự gợi nhớ trước khi mở sách.
