Phương pháp học hiệu quả thực ra không phải bí quyết xa vời nào cả. Đó là cách bạn sắp xếp thời gian học sao cho kiến thức chắc hơn, nhớ lâu hơn và bớt căng thẳng hơn. Trong suốt quá trình đồng hành cùng học sinh, sinh viên và người đi làm, chúng tôi nhận ra một điều khá rõ: ai cũng có thể học tốt hơn, miễn là chọn đúng cách tiếp cận phù hợp với bản thân mình.
Trong bài viết này, chúng tôi chia sẻ lại những điều vẫn hay trao đổi với học viên trong các buổi tư vấn. Chúng tôi sẽ đi từ nguyên tắc nền tảng, đến cách dựng lộ trình cá nhân, rồi cuối cùng là những thói quen nên dè chừng. Hy vọng bạn sẽ tìm được vài gợi ý có thể áp dụng ngay trong tuần này.
Chăm chỉ thôi vẫn chưa đủ
Chúng tôi từng làm việc với một bạn sinh viên năm hai ngành Kế toán, tạm gọi là Minh. Minh học gần như từ sáng đến khuya mỗi ngày. Thế nhưng điểm số vẫn dậm chân tại chỗ, dù bạn ấy rất nỗ lực. Nhìn bên ngoài, ai cũng nghĩ Minh đang học rất nghiêm túc.
Khi cùng Minh ngồi lại phân tích, chúng tôi thấy vấn đề không nằm ở thời lượng học mà ở cách học. Minh chỉ đọc đi đọc lại giáo trình, nhưng chưa bao giờ tự kiểm tra xem mình thật sự nhớ được bao nhiêu. Đây là lỗi khá phổ biến mà chúng tôi gặp ở nhiều học viên khác.
Đọc lặp lại tạo cảm giác quen thuộc với tài liệu. Não bộ dễ nhầm cảm giác quen mắt ấy với việc đã hiểu sâu. Nhưng nhìn quen chữ hoàn toàn khác với việc nhớ được và vận dụng kiến thức khi làm bài thi.
Sau khi Minh chuyển sang cách học chủ động hơn, kết quả thay đổi khá rõ. Chỉ sau sáu tuần, điểm kiểm tra giữa kỳ đã cải thiện đáng kể. Đây không phải trường hợp đơn lẻ, mà là mô hình chúng tôi thấy lặp lại ở nhiều học viên.
Ba nguyên tắc nền tảng
Trong các buổi tư vấn, chúng tôi thường nhấn mạnh ba nguyên tắc cốt lõi. Nguyên tắc đầu tiên là học chủ động thay vì học thụ động. Thay vì chép lại nguyên văn tài liệu, bạn nên tự đặt câu hỏi, tự diễn giải bằng lời của mình, hoặc thử giảng lại cho người khác nghe. Cách làm này buộc bạn phải thật sự hiểu chứ không chỉ nhận diện được chữ.
Đây là kỹ thuật hồi tưởng chủ động, một phương pháp được nhiều chuyên gia giáo dục đánh giá cao. Nó đòi hỏi não bộ phải lục lại thông tin đã học, thay vì chỉ lướt qua bề mặt câu chữ. Nhờ vậy, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra những chỗ mình còn hổng.
Nguyên tắc thứ hai là ôn tập theo chu kỳ ngắt quãng. Thay vì học dồn một lần rồi quên sạch, hãy ôn lại theo các mốc tăng dần, chẳng hạn một ngày sau, ba ngày sau, rồi một tuần sau lần học đầu tiên. Thông tin nhờ vậy sẽ dần chuyển từ trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn.
Nguyên tắc thứ ba là chia nhỏ mục tiêu. Một mục tiêu quá lớn như “giỏi tiếng Anh” rất dễ khiến người học nản, vì không biết bắt đầu từ đâu. Chúng tôi thường khuyên học viên chia thành các mốc cụ thể, ví dụ thuộc hai mươi từ vựng mỗi tuần, hoặc luyện nghe mười lăm phút mỗi ngày.
Ba nguyên tắc này không chỉ áp dụng cho kiến thức chuyên môn. Khi bạn muốn trau dồi thêm những kỹ năng mềm cần thiết cho công việc, chúng vẫn phát huy tác dụng, bởi rèn kỹ năng cũng cần thực hành đều đặn theo thời gian.
Hiểu cách bạn tiếp thu tốt nhất
Không có phương pháp học hiệu quả nào phù hợp với tất cả mọi người. Có lần chúng tôi tư vấn cho hai chị em sinh đôi cùng học một lớp luyện thi, nhưng cách tiếp thu của hai bạn lại khác hẳn nhau.
Người chị học tốt qua sơ đồ tư duy và hình minh họa. Người em lại nhớ bài lâu hơn khi nghe giảng rồi ghi âm để nghe lại nhiều lần. Nếu ép cả hai theo cùng một cách, chắc chắn một trong hai sẽ vất vả hơn cần thiết.
Bước đầu tiên để xây dựng lộ trình là tìm xem bạn tiếp thu tốt nhất qua kênh nào. Bạn có thể thử nhiều cách trong hai đến ba tuần, rồi ghi lại cách nào giúp mình nhớ lâu và ít mệt nhất. Việc ghi chép này nghe có vẻ đơn giản, nhưng nó cho bạn dữ liệu thật thay vì cảm tính.
Thời điểm học trong ngày cũng ảnh hưởng không nhỏ. Có người tỉnh táo vào buổi sáng, có người tập trung hơn khi đêm đã yên tĩnh. Đừng ép bản thân theo khung giờ của người khác nếu không hợp với nhịp sinh học của chính mình.
Việc học không phải con đường thẳng tắp. Đôi khi bạn cần điều chỉnh phương pháp giữa chừng, và điều đó hoàn toàn bình thường. Chúng tôi khuyến khích học viên dành khoảng một tháng một lần để xem lại cách học hiện tại còn phù hợp hay không.
Gắn việc học với một mục tiêu cụ thể
Qua nhiều năm tư vấn, chúng tôi nhận thấy những học viên có mục tiêu thi cử rõ ràng thường giữ động lực lâu hơn. Mục tiêu cụ thể tạo ra một áp lực tích cực, giúp bạn sắp xếp thời gian học có kỷ luật hơn và biết mình đang tiến gần đến đâu.
Tuy vậy, không ít bạn vấp ngay ở khâu hồ sơ và giấy tờ. Có người quên thời hạn đăng ký, có người thiếu giấy tờ vào phút chót dù đã ôn rất kỹ. Điều đáng tiếc là những sai sót này hoàn toàn có thể tránh được nếu chuẩn bị từ sớm.
Vì thế, trước khi bắt tay vào ôn luyện, hãy đọc kỹ thông tin kỳ thi hoặc chứng chỉ bạn định tham gia. Nếu cần, bạn có thể tham khảo cách chuẩn bị hồ sơ và chứng chỉ đúng thời hạn mà chúng tôi đã tổng hợp, để tránh những sai sót đáng tiếc.
Kết hợp phương pháp học phù hợp với một mốc thi rõ ràng thường cho kết quả tốt hơn hẳn việc học lan man. Nhiều học viên tiến bộ rõ rệt trong vài tháng đều có điểm chung là một kỳ thi cụ thể làm cột mốc phấn đấu.
Những thói quen âm thầm kéo lùi hiệu quả
Có vài thói quen mà chúng tôi thường nhắc học viên để ý, vì chúng bào mòn hiệu quả học tập mà nhiều người không nhận ra. Thói quen đầu tiên là học đa nhiệm, tức vừa học vừa lướt điện thoại hay xem video. Não bộ không xử lý tốt hai việc đòi hỏi tư duy cùng lúc.
Bạn nghĩ mình đang tiết kiệm thời gian, nhưng thực chất đang làm giảm chất lượng tiếp thu của cả hai việc. Kết quả là học lâu hơn nhưng nhớ ít hơn, và cảm giác mệt mỏi thì lại tăng lên.
Một thói quen khác là học liên tục không nghỉ. Não cần thời gian để củng cố thông tin vừa tiếp nhận. Chúng tôi thường gợi ý chu kỳ hai mươi lăm phút học rồi nghỉ năm phút, và sau mỗi bốn chu kỳ thì nghỉ dài hơn một chút.
Cuối cùng là đánh đổi giấc ngủ để học thêm giờ. Chính giấc ngủ sâu là lúc trí nhớ được củng cố hiệu quả nhất. Học khuya quá mức thường phản tác dụng, vì sáng hôm sau bạn sẽ khó tập trung và phải học lại nhiều phần đã làm buổi tối.
Cập nhật cách học theo bối cảnh mới
Giáo dục đang thay đổi khá nhanh trong vài năm gần đây. Những phương pháp hiệu quả của mười năm trước có thể không còn hoàn toàn phù hợp với cách tiếp cận thông tin hiện nay, khi nguồn tài liệu và công cụ hỗ trợ ngày càng đa dạng.
Nếu bạn quan tâm đến bức tranh chung của ngành giáo dục sắp tới, có thể xem thêm những cập nhật về xu hướng giáo dục và đào tạo mà chúng tôi vừa tổng hợp gần đây.
Theo dõi xu hướng không có nghĩa là phải chạy theo mọi công cụ mới. Điều đáng làm hơn là chọn lọc những gì thực sự phục vụ mục tiêu học tập của bạn. Thử nghiệm dàn trải mà không đi đến đâu chỉ khiến bạn thêm mệt, và thường lại làm lãng phí chính thời gian quý giá mà bạn đang cố tiết kiệm.
Vài lời cuối từ chúng tôi
Không có công thức chung cho phương pháp học hiệu quả. Điều chúng tôi luôn nhắn nhủ học viên là hãy kiên nhẫn với chính mình. Thay đổi thói quen học tập thường cần vài tuần đến vài tháng, chứ không thể thấy kết quả ngay lập tức.
Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất. Bạn có thể thử kỹ thuật hồi tưởng chủ động trong một tuần, hoặc sắp xếp lại thời gian biểu cho hợp nhịp sinh học. Khi cảm nhận được tiến bộ dù nhỏ, động lực sẽ tự nhiên được duy trì. Với chúng tôi, học hiệu quả là hành trình hiểu rõ chính mình, hơn là so đo với người khác.
